<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2477-9075</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Economía y Política]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Revista Economía y Política]]></abbrev-journal-title>
<issn>2477-9075</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Cuenca]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2477-90752019000200048</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Levantamiento de procesos como base para la aplicación de sistemas de costeo basado en actividades en empresas de ensamblaje]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Process mapping as a basis for the application of activity-based costing systems in assembly industries]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Benavídez Vera]]></surname>
<given-names><![CDATA[Erika X.]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Segarra Farfán]]></surname>
<given-names><![CDATA[Erika M.]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Colina-Morles]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eliezer]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Siguenza-Guzman]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lorena]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arcentales-Carrion]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rodrigo]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidad de Cuenca  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Ecuador</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidad de Cuenca  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Ecuador</country>
</aff>
<aff id="Af3">
<institution><![CDATA[,Universidad de Cuenca  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Ecuador</country>
</aff>
<aff id="Af4">
<institution><![CDATA[,Universidad de Cuenca  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Ecuador</country>
</aff>
<aff id="Af5">
<institution><![CDATA[,Universidad Nacional del Sur|Universidad de Cuenca  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Bahía Blanca ]]></addr-line>
<country>Argentina</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<numero>30</numero>
<fpage>48</fpage>
<lpage>71</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.senescyt.gob.ec/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2477-90752019000200048&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.senescyt.gob.ec/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2477-90752019000200048&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.senescyt.gob.ec/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2477-90752019000200048&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen Este trabajo propone el mapeo de procesos, como punto inicial, para la aplicación de un sistema de costos basado en actividades con evidencia reunida en dos líneas de ensamblaje, una manual y otra semiautomática. Para este propósito, se recopilan datos a través de técnicas de observación empírica y entrevistas individuales. Posteriormente, esta información se transfiere a hojas de proceso según las normas ISO 9001 y notación BPMN (Business Process Model and Notation) y se la analiza mediante técnicas estadísticas. Como resultado se pudo identificar y agrupar los procesos, subprocesos y actividades realizadas con los mismos recursos, logrando determinar el tiempo necesario para cada proceso de acuerdo a sus características, así como el número de repeticiones correspondiente a las actividades. Como conclusión, el trabajo permitió verificar que es posible realizar un análisis profundo de costos referentes a los procesos estratégicos, operacionales y de apoyo, por medio de un sistema de costeo basado en actividades, que permita analizar y precisar costos en base a los procesos críticos, buscando su optimización para un mejor desempeño de la organización.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract This work proposes process mapping as a starting point for the application of a costing system based on activities, with evidence gathered in two assembly lines, one manual and the other semi-automated. For this purpose, data are collected through empirical observation techniques and individual interviews. Afterwards, this information is transferred to process sheets under ISO 9001 standard and BPMN notation (Business Process Model and Notation) and analyzed by means of statistical techniques. As a result, it was possible to identify and group the processes, subprocesses and activities carried out with the same resources, achieving determining the time required for each process according to their characteristics, as well the number of repetitions corresponding to the activities. As a conclusion, this work allowed to verify that work that is it possible to accomplish a deep costs analysis related to strategic, operational and support processes, by mean of an activity-based system which permits analyzing and determining costs based upon critical processes, looking their optimization for a better performance of the organization.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Actividades]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[procesos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[diagramas de flujo]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ensamblaje]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[fichas de procesos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[gestión]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ISO]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[BPMN]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[TDABC]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Activities]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[processes]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[flowcharts]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[assembly]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[process cards]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[management]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[ISO]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[BPMN]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[TDABC]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Agudelo Tobón]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Escobar Bolívar]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gestión por procesos]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-name><![CDATA[Icontec]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Oakland]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Total Quality Management: The route to improving performance]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Oxford ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Butterworth-Heinemann]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bravo Carrasco]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gestión de Procesos (Con Responsabilidad Social)]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Santiago de Chile ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Evolución S.A.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Beltrán Sanz]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Carmona Calvo]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Carrasco Pérez]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rivas Zapata]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tejedor Panchon]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Guía para una gestión basada en procesos]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[España ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Andaluz de Tecnología]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Franklin Fincowsky]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Organización de Empresas]]></source>
<year>2009</year>
<edition>Tercera</edition>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mc Graw Hill]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>International Organization for Standardization</collab>
<source><![CDATA[Norma Internacional ISO 9000:2015. Sistemas de gestión de la calidad: Fundamentos y vocabulario]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hitpass]]></surname>
<given-names><![CDATA[B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[BPM Business Process Management: Fundamentos y conceptos de implementación]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[Chile ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ortega Vindas]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Guía para el levantamiento de procesos]]></source>
<year>2009</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Servicio de Evaluación, Planificación y Calidad</collab>
<source><![CDATA[Manual de Gestión de Procesos]]></source>
<year>2011</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Área de Planificación y Evaluación MOPT Seguridad Vial</collab>
<source><![CDATA[Guía para levantamiento de procesos institucionales y diseño de indicadores]]></source>
<year>2015</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>International Organization for Standardization</collab>
<source><![CDATA[Norma Internacional ISO 9000:2000. Sistema de Gestión de la Calidad - Conceptos y Vocabulario]]></source>
<year>2000</year>
<month>a</month>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Servicio de Salud de Castilla-La Mancha</collab>
<source><![CDATA[La Gestión por Procesos]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[Toledo, España ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Instituto Centroamericano de Administración Pública - ICAP</collab>
<source><![CDATA[Análisis de Procesos y Elaboración de Manuales de Procedimiento, MIDEPLAN]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[San José, Costa Rica ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>European Foundation for Quality Management</collab>
<source><![CDATA[Modelo EFQM]]></source>
<year>1988</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>International Organization for Standardization</collab>
<source><![CDATA[Norma ISO 9001:2000]]></source>
<year>2000</year>
<month>b</month>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Universidad Politécnica de Valencia</collab>
<source><![CDATA[Plan Pegasus]]></source>
<year>2006</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Asociación Española de Normalización</collab>
<source><![CDATA[UNE 93200. Calidad en Cartas de Servicios]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[España ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kaplan]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Norton]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El Cuadro de Mando Integral]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-name><![CDATA[Gestión 2000]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Porter]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estrategia Competitiva]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-name><![CDATA[Continental]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Instituto de Normas Técnicas de Costa Rica</collab>
<source><![CDATA[Norma técnica INTECO "INTE-N544 Orientación sobre el concepto y uso del Enfoque Basado en Procesos para los sistemas de gestión]]></source>
<year>2004</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kaplan]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Anderson]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Time-Driven Activity-Based Costing: A simpler and more powerful Time-Driven Activity-Based Costing: A simpler and more powerful path to higher profits]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Boston, MA, USA ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Harvard Business School Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Innovación en gestión de costes: del ABC al TDABC]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arbulo Lopez]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fortuny-Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Dirección y Organización]]></source>
<year>2011</year>
<volume>43</volume>
<page-range>11</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Astudillo Delgado]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[González Martínez]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Propuesta de Modelo de Gestión por Procesos en la Ensambladora de Motocicletas CKD de la empresa Vycast Cía. Ltda., bajo lineamientos ISO 9001]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidad del Azuay]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Orbe Aguirre]]></surname>
<given-names><![CDATA[H. D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Plan de Negocio para la Creación del Área de Ensamblaje de Televisores aplicado a la Empresa Ecuatoriana Ensab para la Comercialización a Nivel Nacional]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Internacional del Ecuador]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Criollo Coronado]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Plan de Negocios para la Producción Nacional y Ensamblaje de Bicicletas Eléctricas con Componentes Nacionales]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Internacional del Ecuador]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guerrero]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Guamán]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Colina Morles]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Siguenza-Guzmán]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Modelo de Optimización para el cálculo de tiempos en procesos de ensamblaje]]></source>
<year>2019</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ramírez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Guamán]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Predicción de tiempos estándar en líneas de ensamble usando mínimos cuadrados en modelos lineales multivariables]]></source>
<year>2019</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodas D.]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Colina Morles]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Peña]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Siguenza-Guzmán]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Modelo matemático basado en programación lineal y lógica difusa para predicción de tiempos en industrias de ensamble de bicicletas]]></source>
<year>2019</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Luzuriaga]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Modelo Genérico de Procesos para empresas de ensamblaje]]></source>
<year>2019</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[García Criollo]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estudio del trabajo: Ingeniería de métodos y medición del trabajo]]></source>
<year>2005</year>
<edition>Segunda</edition>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mc Graw Hill]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
